VOLTAR

Número 8:
 MANUEL CORDEIRO MONTEAGUDO

Baixar arquivo PDF

Manuel Cordeiro Monteagudo, ten unha mirada apaixonada, a mesma paixón coa que abrazou a causa galleguista, nesta entrevista cóntanos sobre os seus oitenta anos de convicción, sobre o 1º Congreso dá Emigración Galega ao que asistiu como delegado, sobre o orgullo de ser galego.

¿En que ano chegou ó país?,de certo haberá unha historia detras diso non?,¿porque veu?
Cheguei no ano 1952, alá xa non podía estar, eu tiña un emprego bo, non cabe dúbida, pero daquela rexía unha lei que obrigado ós obreiros da empresa, a iren unha vez por semana para asistiren a clases ó Fronte de Xuventude, ese fronte era integrado por un grupo de mozos políticos da falanxe.

¿Vostede de que cidade é?
Eu sonche da Coruña, dun barrio de labradores e pescadores que lle chaman o barrio do Montiño e claro, nós non comungabamos con esas cousas e iamos pouco, ou non iamos, entón mandábanlle á empresa telegramas botándolle unha rifa, a empresa botábache a rifa a ti e mandábache para a casa porque saíras da empresa pero non foras ás clases, e claro o chegarmos á casa, as nais asustábanse, tiñan medo por nós porque eran insistentes “éranche os fillos de mamaíña” como lle chamabamos nós.

Entón miña nai impulsoume para que fora ó exército (“ ti méteste no exército e alí ninguén che vai molestar”), e, de feito foi así eu, con vinte anos fun ó exército, estiven nel tres anos e a pesares de que ninguén me amolou non che me gustou, eu era un mozo novo, tiña inquedanzas, tivera un profesor no colexio que nos inculcara o amor por Galicia, era unha eminencia no seu campo, chamábase Don Francisco Vales Villamarín, que foi secretario da Real Academia Galega, e cronista oficial de Betanzos. Un home que levábanos os lugares onde houbera combates e mostrábanos as pedras, e dicíanos vedes, esta pedra é de tal fiestra, e a fiestra tiña tal o cal formato. Ese mestre foi os que nos deu a posibilidade de vir a América cun sentimento fondo habéndonos inculcado o amor por Galicia, amor que trouxemos connosco, coma min que vin escapando, practicamente escapando porque eramos mozos en non tiñamos a necesidade.

¿Dende logo,o exercito non lle gostaba?
Non, non, ías á vontade, entón como estabas na mesma cidade – eu e máis un compañeiro do meu tempo, tivemos a sorte de topar cun capitán do exército que era bastante boa persoa – entón podiamos ir traballar na empresa onde o faciamos, é dicir, pola mañá iamos ó cuartel e pola tarde á empresa, e así no perdiamos o posto de traballo e máis gañabamos uns cartiños.

Pouco despois fun designado á Capitanía Xeral – ó correo -, eu era carteiro e tamén tiña permiso para traballas na empresa polas tardes, pero tiñamos que ir á empresa, que si te topaban as patrullas que andaban pola rúa cando tiñas permiso para traballar, sen estar nel, levábante preso e perdías os traballo.

¿Que pasou cando chegou á Arxentina?, ¿Como foron os primeiros contactos coa Galicia Ideal de Castelao, a Galicia utópica do ano cincienta e dous?
Cando chegamos ó porto, fóronnos buscar dous mozos de “Mocidades Galeguistas”, e inmediatamente ..............

¿Vostede xa estaba en contacto con "Mocidades galeguistas"en Galicia?
Non, non, eles sabían ben que viñan e fóronnos buscar, pero o contacto coas mocidades galeguistas foi aquí, aquí ingresei en Mocidades Galeguistas, como secretario de estudios, aquí no Centro Ourensán e xa no ano cincuenta e tres, estabamos traballando; formamos grupos corais completos, que tamén bailaban as danzas típicas de Galicia, faciamos exposicións, conferencias, viñan intelectuais galegos e mais estabamos en contacto coa colectividade galega, metémonos de cheo nela y alí seguimos sempre.

E Mocidade Galeguista, ¿que pasou? ¿Como era a súa loita?
Mocidade Galeguista defendíase por riba de todo, tiñamos unha loita constante co réxime de Franco, por exemplo a todo o que, pola radio falaba mal o facía mofa dos galegos, íamos a agardalo na porta de emisora, ou se os políticos poñían carteis ó seu favor e na nosa contra, o poñían groserías nos aseos dicindo que os galegos eramos dunha maneira ou doutra, iámolos buscar e batiamos neles.

Faciamos os lapis con pintura para facer a nosa propaganda, os “grafite” faciámolos a man e iámolos poñer nas casas dos outros, eu cheguei a estar detido na Comisaría 6a unhas quince horas máis ou menos, porque sacabámoslle os carteis ós outros e poñiamos os nosos. O Comisario nos dicía : “dime unha cousa, son todos españois, son todos galegos, e logo porque pelexades”.

As eleccións no Centro Galego eran unha tolemia, cortábase o trafico na Avenida Belgrano e había loitas intestinas.

¿Pero a loita intestina dentro da colectividade galega, era porque estaba dividida como o estaba a española en xeral, en franquistas e contrarios ó réxime de Franco, ou por ocuparen espacios de poder dentro da colectividade?
Había por certo divisións, por exemplo a Federación era unha cousa e o galeguismo outra, tamén estaban os españois, pero non era unha loita sucia, cada un sabía o que quería e era quen de defendelo, tamén sabía quen eran os outros. As loitas non eran de mala fe, cada un de nos quería facer o mellor para Galicia e por iso había pelexas, agora, as que poderiamos chamar “loitas de fungueiro”, iso érache para os franquistas.

Alí na rúa Salta e Avenida de Maio exactamente, ¿verdade?
Pois si, nos iamos o “IBERIA”, e eles a “EL ESPAÑOL”; facían un acto no teatro Avenida, nos confeccionabamos unhas bandeiras que dicían “Viva Galicia Ceibe”, que eran uns coma bloques pequenos, de uns mil exemplares cada un, repartiámonos polas gradas máis altas, e cando eles tomaban a palabra con respecto á política deles, escoitábase un berro de “Viva Galicia Ceibe” e alí botabamos os papeis polo aire que mesmo parecía que nevara, o acto estragábaselles e nós saiamos a escape, e xuntabámonos nun lugar predeterminado, por exemplo botabamos os volantes en Avenida de Maio, e iámonos xuntar no Congreso.

No convento de Santo Domingo tamén fixeron unha homenaxe ós caídos na guerra civil, pero ían vestidos con traxes e camisas azuis e garabatas negras,

O uniforme da Falanxe
Si, nos estabamos no Centro Ourensán. Vilanova que andou na guerra, levounos a azotea e fixo un plan de traballo. Ti poste nesta porta, ti poste daquela banda, ti nestoutra, tan pronto como sintades que berramos entrades e mallades neles. Así fixemos pero, nós iamos con só as nosas forzas e esa xente estaba armada con cadeas, pedras e paus. Nós tiñamos soamente as cousas que estaban da obra da igrexa, e andabamos ladrillo para aquí ladrillo para acolá, puñada para un lado, puñada para outro, e tamén estaban os vellos que animábannos e dicíannos, imos rapaces para dentro, imos, e entraban connosco e repartían puñadas á par nosa. Era una loita constante de choque con esa xente. Agora ben, dentro da colectividade galega non había ese tipo de problemas, había divisións dende logo, por exemplo a Federación, nos chamabámoslle os “ravos” porque eran roxos, comunistas, en nós, os galeguistas queriamos un goberno propio, coa nosa lingua, os nosos costumes, unha autonomía, sen separármonos do resto de España, nós non eramos separatistas.

¿Como é agora, por exemplo?
¿Que?

Unha autonomía como a que temos agora.
Claro, como é agora.

Por iso loitaban vostedes, polo ideal polo que loitaba Castelao, polo ideal de Bóveda tamén, ese era o criterio de vostedes?
O galeguismo non é separatista, sonvos cousas moi distintas a unha da outra, nós queremos un goberno propio respectando ós demais e que os demais nos respecten a nós e iso é, segundo a miña opinión o que temos agora, e é por iso que temos que loitar, loitar para que se fagan as cousas. Castelao non quería separarse de España, Castelao quería un goberno propio dentro do concerto das nacionalidades españolas, non era separatista.

E asi chegamos ó ano 1956, cando se leva a cabo o Primeiro Congreso da Emigración.
¿Como era o sentimento que reinaba no Congreso da Emigración, o sentimento político, porque eu vexo nas proposicións o que vostede falaba antes, que se traballaba e se pensaba para beneficio dos paisanos que quedaran en Galicia, pero, ó fin, como era o sentimento político, era un sentimento de rexeitamento a Franco verdade?

Totalmente, totalmente, a loita constante era polo benestar de Galicia, non se miraba outra cousa.

Non habia divisións, o congreso integrábano republicanos, comunistas, anarquistas, todos cun forte sentimento de camaradería
Iso é, estabamos todos de acordo, as proposicións que se trouxeron eran todas en beneficio de Galicia, en facer polo benestar dos galegos que quedaran en Galicia e mailos da emigración. Había unha unidade natural, todos, viñeran de Estados Unidos, de Cuba, de Venezuela, de México, de Uruguai, todos tiñan ese sentimento puro galego, non houbo divisións, non houbo protestas, non houbo emendas, nin nada. Todo foi perfecto.

Vostede representaba a....
A “Brétemas e Raiolas”, lavabamos a Neira Vilas, Carlos Abraira e Pampillón, eran os tres mozos máis recoñecidos dentro da colectividade.


¿Como era a comunidade galega en 1956? ¿Cales eran as súas inquedanzas?
Daquela a galega era unha comunidade de emigrantes composta por intelectuais, exiliados políticos e máis emigrantes comúns. Era una rexa comunidade, con sentimentos moi fondos e que facía un labor brillante con respecto a Galicia, cousa que na nosa terra, non se facía daquela. Aquí tiñamos o mellor das xentes de Galicia porque tiñamos un compendio de emigrantes composto por distintos tipos, a intelectualidade, o labrego que tiña sentimento pola terra que lle deixara ese oco que tiña dentro do corazón, os intelectuais que coñecían ben o problema e mellor aínda coñecíano os políticos, eses que foron realmente os mestres que tiñamos nos os rapaces novos, hoxe, xa non somos tan novos pero daquela si, cando tiñamos vintecatro ou vintecinco anos.

Eu tiven a sorte de representar a un grupo de mozos saídos das distintas ramas do galeguismo y formamos un grupo coral – artístico que foi todo un acontecemento na colectividade, chamámolo “BRETEMAS E RAIOLAS”.

Naqueles tempos déronnola posibilidade de representar á xuventude, e hoxe que xa levo cincuenta e tres anos traballando fólgame seguir aínda representándoa, eu, sempre estiven coa xuventude,e aínda que teño os meus anos, considérome mozo e estou con eles malia non estaren connosco aqueles mestres.

¿Cales eran as inquedanzas que tiña daquela a colectividade no ano 56, con todos eses mestres e con volos mozos con arelas de facer cousas?
As inquedanzas eran mellorar a posición que na terra deixaramos, que os campesiños e tamén os que vivían nas cidades tiveran unha mellor calidade de vida. É dicir buscabamos a mellora dos galegos que quedaran alá, e as armas que tiñamos eran os peitos cheos daquelo, a misión era esa, facer mellor a vida en Galicia e as propostas todas eran nese senso, mellorar o estatuto e mellorar os niveis de vida da nosa xente.

¿Como viviu vostede o primeiro Congreso a Emigración?
O devandito congreso viviuse con moita ledicia, porque decatámonos que podiamos facer algo polo noso, e polo demais, si ben en Galicia tiñamos gobernos que non se preocupaban por nos, xente habíaa que pensaba na emigración, quería que os emigrantes tivesen unha vida e un benestar aceptable aquí. Iso vaiámolo con moita ledicia os mozos especialmente porque os nosos formidables mestres, dun xeito natural e non por imposición – sinxelamente co seu exemplo – e co pouco que traiamos de alá fóronnos creando unha conciencia e un fondo cariño polo noso que nos levou sermos moi felices daquela.

¿Cales son os seus desexos para o futuro da emigración epara os fillos e netos de galegos?
Nos deixamos alá a nos vida, mailos poucos fíos dela que nos restan van ser empregados para que os mandatarios que gobernen en Galicia, teñan e conta e respecten os emigrantes que están aquí, que poidan ter unha vida o máis cómoda que se poida, e, tamén os nosos fillos e netos teñan o respecto dos gobernos galegos, como eles téñeno para connosco. A noso loita vai seguir despois de cincuenta e tres anos e mentres teña un resto de vida, vou seguir loitando por esas arelas, hoxe, síntome feliz de estar novamente cos mozos, iso é o mellor que puido pasarme.

E que pasou logo, despois do congreso. Que cambiou na colectividade galega?
Despois do congreso quedounos unha sensación de alivio, satisfacción polo noso labor a cada un dos que participamos, pois cada un de nós dentro da súa institución loitou polo ideal común, e houbo un momento de total calma. Cando se citaba na intre societaria, que era coma a “Unión” hoxe, cando había un acto, tódalas institucións estaban presentes, ninguén faltaba, ou sexa, foi coma un bálsamo.

A primeira consecuencia que provocou o congreso, ¿poderíase dicir que foi a unión entre tódalas sociedades que formaban a colectividade galega?
Si, así foi, porque todas tiñan os seus representantes no congreso, mesmo a Federación, e a nolos mozos déronnos lugar no congreso, cousa que nos encheu de orgullo e satisfacción, polo menos ós que tiñamos o pensamento galeguista.

Unha curiosidade. No momento en que se desenvolvía o congreso, ocorría a chamada “Revolución Liberadora”, en no poder estaba o xeneral Aramburu. A temperatura política que vivía Arxentina era ben distinta á que se vivía no congreso. Como lles afectaba a vostedes?.
Non nos preocupaba para nada, nos ocupabámonos da galeguidade. Por exemplo, cando nos atopamos na igrexa de Santo Domingo, alí pelexamos rexamente, e mais de un levou algunha hostia, por exemplo eu, que en canto entrei no templo déronme un golpe na testa que caín para atrás e fun dar contra a varanda. Despois fomos ata o diario Crítica, e dous ou tres máis, a berros proclamando que venceramos, que gañarámoslle a esa xente. E respectáronnos.

¿E a policía, que fixo?
Pois nada, non se meteron.

¿Eles estaban a facer o seu acto, vostedes noutro currucho da igrexa dándose hostias e ninguén se metía con ninguén?
Por certo, mentres non pelexaramos. Cando a cousa comezaba a poñerse espesa, os policías desenvaiñaron os sabres para nos separar, eles metéronse na igrexa e nos marchamos pola rúa adiante a berrar a nosa victoria. Eramos mozos, argallantes, pero non nos metiamos coa política interna do país, nós eramos galegos e loitabamos por Galicia, e desa maneira publicábase, porque claro, tiñamos xentes da nosa na Prensa, no Nación, homes que escribían neses xornais.

Xa me comentara que algunha vez leváronos a Comisaría.
Si é certo, leváronnos á Comisaría 6a porque fixeramos un pequeno escándalo, arrincamos os carteis, todos papeis cheos de cola e botámolos na rúa entorpecendo o tráfico, por iso nos levaron, pero ceibáronnos axiña e tratáronnos de boas maneira, “non pelexen, son todos españois, son todos galegos, non pelexen, a institución é de todos, no busquen problemas” etc.

¿E despois do Centro Ourensán, cando se disolveu o “Brétemas e Raiolas”?
Creamos un novo conxunto artístico, o “Breogán”, viñemos ó A.B.C. de Corcubión e alí constituímos outro grupo coas mesmas característica do anterior.

En “Brétemas” ficou una sección pequeniña de baile, que despois foise arrimando ó Centro Betanzos, Cesar Quiroga que era un bailarín noso, ensinoulles ós rapaces e velaí “Os Mecos” que era un grupo que había na Federación xuntáronse e seguiron adiante traballando, e nós no Breogán facendo o mesmo labor que faciamos co Brétemas, exposicións, conferencias etc.

¿Seguían a manter o espírito?
Home claro, adheríamos ás datas patrias galegas mandándolle os nosos bandos, os nosos sentimento á prensa de España, ou sexa, faciamos todo como cando estabamos no Brétemas, a nos liña de conducta foi sempre a mesma, e segue a ser a mesma, por iso as veces cousas que pasan magóannos, e pensamos que se os nosos mestres viviran hoxe, certas cousas non pasarían.

Por exemplo, ¿non pasara o que pasou con Díaz Pardo?
De ningunha maneira, iso foi unha tremenda inxustiza, sabemos moi ben todo o que fixo ese home por Galicia, aquí neste país, canto loitou polo galeguismo. Tiña unha cerámica en Magdalena onde estaban os mellores pintores e poetas.Sempre foi un gran pintor. Un home que fixo grandes cousas por Galicia, eu tiven a sorte de ir alá ó Castro e vin a marabilla que levou a cabo; chegou a ser director do Museo do Pobo Galego. É unha moi grande inxustiza a que fixo o goberno de Galicia cun home desa categoría.

Falemos da actualidade ¿como ve vostede a colectividade galega hoxe, ca é a súa mirada sobre o teima?
Hai un fondo cavorco entre aquela colectividade e a de hoxe. As institucións están illadas unhas das outras, non existe a unión que se proclama. Eu teño ido a reunións de entre trinta e corenta institucións das que hai na Capital Federal, e nos actos patrióticos onde non eramos máis de vinte persoas, vinte que no mellor dos casos pertencían a distintas entidades, ou sexa, falta o sentimento galego, falta sentir a Galicia fondamente e sacrificarse por ela. Non responden hoxe ó verdadeiro labor que tiñan que cumprir, non teñen moito que ver con aquela colectividade da que falabamos antes, e os dirixentes, algúns deles non sei de onde saíron, hainos bos, desde logo, pero a maioría deles non sinte a Galicia, non teñen un sentimento fondo polo noso, pero tamén teño que dicir que hai honrosas excepcións, exemplos formidables, como o noso grupo que o meu entender e o broche de ouro que ten hoxe a colectividade.

¿Estamos a falar de XEITO NOVO?
Estamos a falar de XEITO NOVO por certo. Os dirixentes e a xente en xeral, falan e piden que se achegue a xuventude, pero esquécena, é coma un modismo, un xeito de falar que queda ben, pero cando a xuventude se achega non lle dan lugar. Agora ben, eu poño por exemplo sempre ó noso grupo. ¿Como pode ser que nós podamos camiñar sen pedir nada?, nós facemos camiño, temos o sentimento e plasmámolo, temos ideas e levámolas a cabo, non temos necesidade de chamar polos mozos, eles veñen por si mesmos, nacen dentro de Xeito Novo e lamentablemente morren dentro de Xeito Novo.

¿E porque lamentablemente?
Porque non queremos que morra ninguén, estamos a falar metaforicamente claro, desexamos que sigan vivindo a súa galeguidade. Os nosos pais ensináronnos a respectar ós demais e a darlles a todos as mesmas posibilidades, e nós estamos a cumprir dita misión, hoxe por hoxe, o noso grupo reitero, é o broche de ouro da colectividade galega na República Arxentina, e iso, non mo discute ninguén.

As veces cando me falan da xuventude – xa me teñen farto con esa teima -, eu dígolles cando poñen escusas sobre os fillos, · ¿que lle pasa ó teu fillo?, tráeo, móstralle o que foron quen de facer os galegos, móstralle o que o labor, e despois só vaise integrar porque desa maneira fixemos nos cos nosos.

Os nosos descendentes non se achegan porque nós – e póñome reiterativo – non lles ensinamos, eu, á miña filla ensineille na casa o que é a loita por Galicia, a miña casa e case un museo galego, todo o que hai é galego, entón non fai falta ningunha que eu colla a miña filla polas orellas e a leve a traballa, non, xa o fai ela porque recibiu a semente do que hai que facer, e o mesmo pasa con outros compoñentes do grupo. Cando vou ás reunións vexo os rapaciños que nacen alí, que aínda non saben camiñar ou correr e, van crecendo, e chegan a bailaríns, a músicos, a dirixentes, e ninguén os empurra, non fai falta, porque ensinámoslle que e todo o que hai que facer para que os mozos veñan. Sen ensinarlles tropezan e dan cabezadas porque non teñen o zume que pola súa herdanza lles corresponde.

O noso grupo é do mellor a ten a colectividade y non o digo porque eu estea dentro del, senón porque se eu me acheguei a eles, por algo ten que ser, o sentimento que eu traía daquela, cando tiña vintecatro anos, aínda cos meus oitenta os teño no peito.

Durante a semana teño reunións, polo menos cinco ou seis, en distintas institucións, colaboro co Centro Galego, o Fogar de Anciáns, a Fundación Xeito Novo, onde sexa que faga falta botar unha man, alí estou. Onte tiven que facer non sei cantos quilómetros para levar unha exposición e a semana que ven fago outra no Centro Galego. O que eu quero expresar é que hai que sentir as cousas e os dirixentes non ensinan iso, os dirixentes – non todos claro – o que tentan é ter un posto e nada mais, agora se buscaran un posto e colaboraran, pero non, quéreno para ser figuróns e despois non saben que facer con el, entón, penso que non hai que dárllelo, ese é o meu pensamento quizais un pouco precipitado, pero é así.

¿ Que lle diría vostede a un rapaz, a un neto de galegos - porque fillos xa hai poucos – que non coñece á colectividade, que non lle gusta porque non lle ensinaron, que nin sequera saiba que existe, que lle diría a esa persoa para que se achegue?
Pois comezaría por explicarlle o que é o Pobo Galego; meu pai dicíame respecta ó pobo onde vas para que eles te respecten a ti. Son xentes que senten, que choran, que rin, xente sa , xente enferma, o mesmo que alá, entón o respecto ten que ser mutuo para todo e para todos.

Hai que invitar os rapaces ós actos que vexan, que observen e despois explicarlles por que se fai o que se fai. Eu penso que a única posibilidade de que a colectividade se manteña e incorporar xente moza, xa o dixen eu nunha reportaxe, se os dirixentes non chaman pola xente nova a colectividade vai desaparecer connosco.

Nos temos a experiencia coa Fundación Xeito Novo de Cultura Galega, onde vemos que gracias á xuventude a fundación no esmorece, polo contrario está ben viva.

Eu diríalle ós netos de galegos que veñan se senten ganas porque todo hai que dicilo, moitos deles reclaman a nacionalidade, e a min parece xusto que o fagan, pero primeiro ven e aprende o que é a Nación do teu avó, ven que logo vaste sentir máis cómodo e con máis forza para colaborar co noso traballo.

¿Que lle deu a vostede a colectividade galega?
E teño unha máxima que en realidade é de SUAREZ PICALLO; “ O que tiven, perdino, o que perdín, non o teño, só teño o que dei ” , esa é a verdade, posiblemente recibín cariño, mostras de afecto, pero a verdade é que son un home feliz, dediquei a miña vida a esta loita e síntome con forzas para seguir loitando, pero o que se di dar, dar non me deron nada, pola contra recibín moitos desgustos e situacións caóticas.